Pochodzenie i znaczenie nazwy miejscowej Borzychy

Odkąd ludzie zaczęli gromadzić się w skupiska i organizować przestrzeń, w jakiej żyli, zaistniała potrzeba odróżniania od siebie znanych im miejsc.Niezbędny do tego celu okazał się język, dzięki któremu można było nazywać osady, rzeki, góry i inne obiekty, wśród których rozgrywało się życie ludzkie. Nazwy porządkowały przestrzeń i ułatwiały poruszanie się w niej, a także, jak sądzę, stawały się narzędziem zapanowania nad światem – ponieważ to, co nazwane w sposób automatyczny przestaje być obce.

Moje pierwsze próby ustalenia etymologii tej nazwy, próby podejmowane jeszcze w dzieciństwie,  nie przyniosły rezultatów. Mieszkańcy albo nie wiedzą skąd mogła się ona wziąć, bądź też utrzymują, że pochodzi ona od rzeczownika „bór”, względnie „bory”. Ta etymologia tłumaczona była faktem, że w okolicy znajduje się wiele lasów sosnowych, które jeszcze przed II wojna światową miały całkowicie otaczać miejscowość. Pochodzenia tego nie potwierdzają przeprowadzone przeze mnie badania.

Nazwa ta pojawia się po raz pierwszy w 1580 roku, jako Borichow, potem już jako Borzychy (w roku 1677 w „Rejestrze pogłównego dwojga w roku 1676 uchwalonego”, który obecnie znajduje się w Bibliotece Czartoryskich, rękopis nr 1099). W XV tomie wydawanego w latach 1880-1902 „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” pod redakcją F. Sulimierskiego, B. Chlebskiego i W. Walewskiego nazwa ta pojawia się w dwóch formach jako Borzuchy i Borzychy.

Kazimierz Rymut etymologię nazwy tej miejscowości wywodzi od nazwy osobowej „Borzych” w formie liczby mnogiej. Jest to nazwisko pojawiające się na ziemiach polskich już od XIII wieku, a zgodnie ze spisem powszechnym przeprowadzonym w 1990 roku mieliśmy w Polsce 593 nosicieli tego nazwiska.

Istnieje kilka podobnych nazw miejscowych utworzonych od tego słowa, m.in.: Borzychowo, a także Borychów. Być może nazwisko to wywodzi się od słowiańskich imion znaczących, takich jak Borzygniew, albo Borzymir. W „Słowniku polszczyzny XVI wieku” słowo borzy występuje w trzech postaciach (barzy, borzy i borży), autorzy podają dwa możliwe znaczenia, które są do siebie bardzo zbliżone:

  1. – szybki, prędki
  2. – ochoczy, skory, gwałtowny, popędliwy, vehemens

W ten oto sposób od nazwy geograficznej dotarliśmy do imienia o słowiańskich korzeniach. Być może założyciel lub jeden z pierwszych właścicieli miejscowości nosił nazwisko Borzych i nazwa powstała na zasadzie podobnej, jak np. Tychy (od nazwiska: Tych), należałaby wówczas do grupy nazw miejscowych powstałych od nazw rodowych.

W czasach obecnych nikt o takim nazwisku nie mieszka w Borzychach, co więcej nikt tak się nazywający w 1990 roku nie zamieszkiwał w ówczesnym województwie siedleckim.